Is de Sperwer een Buizerd, en zo ja waarom niet ?

(ondanks herhaald aandringen van de redactie heeft de auteur tot nog toe geweigerd zijn tekst in te korten)

Nog even terugkomend op de sperwer (zie 2 berichten eerder), zie ook het commentaar.

Toen ik het beest zag zitten zei ik direct: "daar zit een mannetje sperwer". Ik heb even (binnen en ver van het raam) met open mond genoten van het uitzicht op deze fraaie vogel, die in het zonnetje zat op het frame van ons paviljoen. Je hebt niet vaak de kans van zo dichtbij te genieten van zo'n beest.

De sperwer zat rustig alles in zich op te nemen al draaiend met z'n kop. Net als een uil kan deze vogel zijn kop helemaal achteruit draaien, zonder dat de romp maar iets hoeft te bewegen. De meeste aandacht ging uit naar een spar (ooit een ouwe kerstboom) bij de buren. Daar zit de laatste jaren een duivenest, en inmiddels is de familie tortel alweer bezig met het oplappen van het nest. Een dag eerder werden ze al van het nest gejaagd door een groepje van 5 (vijf !!!) eksters. Blijkbaar dachten die dat er al wat te halen was (m.a.w. eieren of jonge vogeltjes). In ieder geval toonde ook de sperwer interesse.

Ondertussen had Joke de camera gezocht en is de foto gaan nemen. Dan moet je nog geduld hebben ook, omdat je moet wachten tot de vogel weer je kant op kijkt. Anyway, foto geslaagd, en vogel vliegt weg! Ons rest alleen nog het kiekje.

Maar hoe komt het nou dat je direct "weet" dat dit een sperwer is ? En geen buizerd ? Trouwens zoveel weet ik er nou ook weer niet vanaf hoor. Joke en ik weten best wat van vogels, maar een echte vogelaars zijn we niet, dan moet je daar veel meer tijd in steken. Maar goed.

"onze" sperwer

Wat je op de foto niet goed kunt zien, maar wel heel bepalend voor het determineren, is dat dit een opvallend kleine roofvogel is. Ongeveer 30 of 35 cm misschien, zo groot als een flinke duif. Het beestje ziet er dus uit als een soort miniatuur-roofvogeltje.
Door dit kleine formaat vallen de meeste roofvogels (buizerd, kiekendief etc) af, die zijn gewoon veel groter. En blijft alleen de sperwer of een aantal valkensoorten over. Maar een valk is een veel slankere vogel. Dus blijft alleen de sperwer als mogelijkheid over. Eenvoudig te bepalen door het uitsluiten van andere mogelijkheden dus!
Ik denk dat het een mannetjes vogel is. Bij de sperwer en de havik is het vrouwtje veel groter dan het mannetje. En omdat dit echt een kleine vogel was denk ik dat het een sperwermannetje is.

Bovendien is het opvallend dat deze vogel in de tuin komt. Van de sperwer is bekend dat ze vooral in de winter ook in dorpen en in tuinen komen. Ze kunnen snel vliegen, en jagen op kleinere vogels, die in de winter graag in het dorp komen, want bijvoorbeeld onze buurvrouw strooit graag en veel stukjes en stukken brood. Buizerds doen dit niet, die blijven op zoek naar prooi op weilanden en akkers. Overigens, inmiddels jaren geleden, heeft een vroegere collega van me hier in de tuin ook al eens een sperwer waargenomen.
Als je weet dat het juist sperwers zijn die wel eens in een tuin komen, bevestigt dat dus nog eens de eerdere conclusie op grond van het formaat. En kun je al met een behoorlijke mate van zekerheid stellen dat het inderdaad een sperwer is.

Het is wel bijzonder vind ik dat je hier in principe zonder iets van specifieke kenmerken van de sperwer te weten al redelijk zeker kunt vaststellen dat het er een is!

onvolwassen sperwer mannetje

buizerd

Tot slot nog wél iets over die specifieke kenmerken:

* deze "bandering", zeg maar het patroon op de borst is typerend voor vogels als sperwer en havik. Een buizerd heeft veel verschillende verschijningsvormen, van wit tot donkerbruin, van gespikkeld of gevlekt tot egaal. Maar zo'n gestreepte borst heeft ie niet. Aan dit patroon kun je zelfs zien dat dit nog een jonge vogel is van 1 of 2 jaar, vanwege de verticale strepen aan de bovenkant van de borst. Als de vogel volwassen is, lopen de strepen allemaal horizontaal en fijnmaziger.

* ook aan de staart kun je meteen zien dat dit geen buizerd is. De staart is relatief lang, recht en eindigt met nette rechte hoeken. Ook zijn er duidelijk een paar donkerder banden te zien. Deze staart moet van een sperwer of een havik zijn.

* kenmerkend voor sperwer en havik zijn ook de ogen met gele irissen. Duidelijk anders dan bij de buizerd.

* ook de lichte streep boven het oog wijst op sperwer of havik.

Al met al is mijn conclusie ook na het bestuderen van dit soort kenmerken dat het een (jong) sperwer mannetje is.

Tot slot, speciaal voor Huub maar ook voor andere familieleden die indruk willen maken met hun vogelkennis een kleine cursus roofvogeldeterminatie:

* de hoofdregel is dat je als je een roofvogel ziet roept "het is een buizerd"
behalve
* wanneer het op of vlakbij water is, bijv. Oostvaardersplassen, roep dan "het is een kiekendief".
en behalve
* wanneer de vogel staat te "bidden", roep dan "het is een valk"

Je zult wel eens een foutje maken, want een sperwer noem je dan een buizerd, een zeearend maak je uit voor kiekendief, en de enkele ruigpootbuizerd die je misschien spot noem je een valk, maar ik schat dat misschien 90% wél goed benoemt. Zelfs als je alles een buizerd noemt (zoals Huub schijnt te doen), zul je nog wel 80% goed hebben.

Theun